تحلیل الگوی رفتاری پشه آیدس و ضرورت مداخلات پیشگیرانه در استان گیلان
بزرگترین چالش در مواجهه با بیماری‌های انتقال‌یافته توسط این پشه‌ها،«عدم وجود درمان اختصاصی یا واکسن‌های در دسترس» برای بسیاری از این ویروس‌ها است
به گزارش پایگاه خبری نگاه شمال،/سهیلا بی غم ؛ دکتر شهیاد آذری حمیدیان مرجع علمی برنامه مراقبت پشه آئدس استان گیلان در نشست خبری که بهمین منظور در معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی گیلان برگزار شده بود گفت؛ تعادل میان «آگاهی‌بخشی» و «مدیریت تشویش اجتماعی بسیار مهم است و هدف ما نه ایجاد اضطراب در جامعه، بلکه ایجاد یک «آگاهی منطقی و مبتنی بر واقعیت» است.
شهیاد آذری گفت : مدیریت بحران در حوزه سلامت، مستلزم آن است که بدون ایجاد تشویش غیرضروری، وخامت اوضاع را به درستی تبیین کنیم تا جامعه و مسئولان، اهمیت موضوع را درک کرده و از حالت انفعال خارج شوند. آموزش صحیح، نخستین و حیاتی‌ترین لایه در زنجیره مقابله با پشه‌های ناقل است.
وی در ادامه به تفضیل درباره پشه آیدس توضیحاتی داد و افزود؛
۱. تحلیل اپیدمیولوژیک و الگوی جهانی گونه‌های مهاجر
گونه«آئدس آلفولبیکتوس» (*Aedes albopictus*)نمونه‌ای بارز از یک «گونه مهاجر و سازگار» است. بررسی‌های تاریخی نشان می‌دهد که این پشه از دهه ۱۹۷۰ میلادی از جنوب آسیا، از طریق تجارت جهانی (مانند جابه‌جایی لاستیک‌های مستعمل) به تمام پنج قاره جهان گسترش یافته است.
نکته کلیدی در مدیریت این گونه، «سازگاری بالای زیستی» (Anthropophilic Adaptation) است. این پشه مانند گونه‌های پرنده یا پستاندار، به شدت با محیط‌های زندگی انسان سازگار شده است.
۲. تحلیل رفتار خون‌خواری (Host Preference) و اهمیت بیماری‌زایی
یکی از فاکتورهای تعیین‌کننده در تعیین سطح ریسک (Risk Assessment)، میزان تمایل پشه به خون‌خواری از انسان (Human Blood Index) است.
در گونه Aedes albopictus میزان خون‌خواری از انسان بالغ بر ۶۰ درصد است.
در گونه Aedes aegypti (موجود در جنوب کشور): این میزان به بیش از ۹۰ درصد می‌رسد.
دکتر آذری حمیدیان خاطر نشان کرد ؛ هرچه درصد خون‌خواری از انسان در یک گونه پشه بالاتر باشد، پتانسیل آن در انتقال بیماری‌های ویروسی (مانند تب دنگی و تب زیکا) به شدت افزایش می‌یابد. پشه صرفاً یک حشره نیست، بلکه یک «ناقل فعال» (Active Vector)است که در صورت هم‌زمانی حضور با انسان، چرخه انتقال بیماری را تکمیل می‌کند.
۳. چالش‌های درمانی و پیامدهای اقتصادی-اجتماعی
وی افزود : متاسفانه بزرگترین چالش در مواجهه با بیماری‌های انتقال‌یافته توسط این پشه‌ها،«عدم وجود درمان اختصاصی یا واکسن‌های در دسترس» برای بسیاری از این ویروس‌ها است.
دکتر آذری حمیدیان گفت ؛ در صورت وقوع یک شیوع (Outbreak) در استان گیلان، با دو چالش مواجه خواهیم بود:
فشار بر سیستم سلامت: مشابه تجربه‌های تلخ جهانی (مانند آنچه در پاکستان رخ داد)
فشار اقتصادی-اجتماعی: شیوع بیماری‌های تب‌خون، تبعات جبران‌ناپذیری بر توان اقتصادی و سلامت عمومی جامعه وارد خواهد کرد.
وی همچنبن به تفاوت گزش در مقابل نیش اشاره کرد و افزود : از نظر علمی، حشرات به اشکال متفاوت عمل می‌کنند. در مورد پشه‌ها، واژه علمی دقیق‌تر «گزش» (Bite) است؛ زیرا پشه از طریق قطعات دهانی خود برای خون‌خواری عمل می‌کند. واژه «نیش» (Sting) بیشتر برای حشراتی مانند زنبور یا عقرب که دارای کیسه ای برای تزریق زهر در انتهای بدن هستند، به کار می‌رود.
دکتر شهیاد آذری حمیدیان مرجع علمی برنامه مراقبت پشه آئدس در استان گیلان در پایان گفت ؛ پیشگیری، همواره کارآمدتر و کم‌هزینه‌تر از درمان است. ما باید با اتخاذ اقدامات اصلاحی در مدیریت محیطی و کنترل محل‌های تکثیر، «بار بیماری» را در آینده کاهش دهیم. همکاری نهادهای اجرایی و شورای شهر در این مسیر، نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت حیاتی برای جلوگیری از وقوع یک فاجعه بهداشتی است.
وی تاکید کرد؛ شناخت دقیق رفتار پشه، اولین قدم در محافظت از سلامت خانواده و جامعه است و با کمک تمامی نهادها و ارگان ها باید مسیر انتقال بیماری را قطع کنیم.
